Projekt rewaloryzacji zabytkowego założenia parkowego

Projekt rewaloryzacji zabytkowego założenia parkowego - parku pałacowego w Ostrowcu Świętokrzyskim

Miasto Ostrowiec Świętokrzyski położone na pn - wschodnim skraju Gór Świętokrzyskich, w dolinie rzeki Kamiennej. Teren o urozmaiconej rzeźbie z przewagą łagodnych równoleżnikowo rozciągniętych wzniesień. Dawna wieś Częstocice -obecnie część miasta - 3 km na pd-zachód od centrum

Założenie pałacowe usytuowane we wschodniej części Częstocic przy skrzyżowaniu ulic Świętokrzyskiej i Szewieńskięj.

Ochronie konserwatorskiej podlega założenie parkowo-pałacowe wpisane do rejestru zabytków pod nr: 869 z 16.09.1975 a.614) 

W parku znajduje się ponad 170-letnia Lipa drobnolistna "Maria", ustanowiona w 2008 roku Pomnikiem Przyrody.

Park zabytkowy jest to unikalny rodzaj zabytku, wymagający specjalnego traktowania zarówno w kwestii jego badania, jak i prac rewaloryzacyjnych.

Jak definiuje Karta Florencka, zabytkowy park jest zabytkiem żywym, kompozycją architektoniczną, której podstawowym materiałem jest roślinność, a więc materiał żywy podlegający zniszczeniu i odrodzeniu. Kompozycja architektoniczna parku historycznego obejmuje: jego rozplanowanie włącznie z rzeźbą terenu, zespoły roślinne, ich rozmiary, grę kolorów, ich zgrupowanie i zróżnicowanie wysokości w każdej z grup, elementy konstrukcyjne i dekoracyjne, wody ruchome i stojące, w których odbija się niebo. Autentyczność parku historycznego dotyczy w tym samym stopniu jego rysunku i wielkości poszczególnych jego części, jak i jego dekoracji oraz wyboru roślin  z których się składa.

 

Tworzenie koncepcji rewaloryzacji zabytkowego parku miało charakter etapowy. Poszczególne fazy pracy zostały dobrane tak, aby dokładnie poznać obiekt badań, zgodnie z praktyką konserwatorską.

Etap 1 – wizja terenu

Etap 2 – kompletowanie informacji dotyczących historii założenia.

Materiały uzyskano w Wojewódzkim Urzędzie Ochrony Zabytków w Kielcach.

Cześć materiałów uzyskano od Inwestora – Muzeum Historyczno – Archeologicznego.

Etap 3 – opracowano mapę do celów projektowych, na której geodezyjnie naniesiono istniejące na terenie parku drzewa (ok 300 szt.)

Etap 4 – w listopadzie i grudniu 2016 roku sporządzono inwentaryzację dendrologiczną

Na potrzeby analizy oraz późniejszego projektu zmierzono obwód pni na wysokości 5 cm i 130 cm oraz zasięg korony, opisano stan sanitarny roślin, wykonano dokumentację fotograficzną

Etap 5 – przeprowadzenie analizy dendrochronologicznej – analizy wiekowej oraz gatunkowej. Do obliczenia wieku drzew wykorzystano tabelę opracowaną przez             prof. dr Longina  Majdeckiego.

Etap 6 – przeprowadzono analizę pozyskanych materiałów kartograficznych, pocztówek, zdjęć archiwalnych, opisów oraz stanu obecnego

Dane historyczne:

1374 r. - Częstocice w posiadaniu Mścisława i jego bratanka Jana oraz ich spadkobierców

1418 r. - osada otrzymuje prawo magdeburskie

1425 r. - umowa o utrzymaniu mostów na Kamiennej na trakcie z Szewnej do Opatowa, czyli obecnej ul. Szewieńskiej

1469 r. - dobra przechodzą etapami w ręce Jakuba z Szydłowca i jego krewnych

1586 - 1603 r. - lokacja Ostrowca i w efekcie utrata znaczenia miasta Częstocice

1620 r. - przejęcie Częstocic przez Teofilę Ostrowską z Tarłów

1656 r. - dobra przechodzą w ręce Zasławskich

1702 r. - klucz ostrowiecki z Częstocicami przechodzi w ręce Aleksandra Lubomirskiego

1720 r.- j.w. w ręce Marii Sanguszkowej z Lubomirskich i jej potomków

1791 r.- dobra przejmuje w drodze działów rodzinnych Józef Czartoryski1

1797 r. - zabudowa wsi wyraźnie oddzielona od zespołu dworskiego zlokalizowanego po zachodniej stronie miejscowości

1801-04 r. - wieś Częstocice obejmuje duży zespół zabudowy po zachodniej i pn- wschodniej stronie drogi z Szewnej; rozległy zespół dworski zajmuje dużą niemal kwadratową działkę po pd-wsch. stronie skrzyżowania dróg do Szewnej i Ostrówka, czyli dokładnie w rejonie dzisiejszego parku; czytelne jest założenie parkowe zaznaczone - zapewne schematycznie po zachodniej i pn stronie działki, wyraźnie określone miejsce dawnego dworu oraz zabudowań folwarcznych skupionych w dwóch zespołach po pd stronie rezydencji oraz na wschód i pn-wschód od dworu Brak wyraźnego określenia miejsca wjazdu do parku. Tereny na pd i wschód od założenia niezabudowane.3

1808 r. - wielkoskalowa mapa Benedicta potwierdza - w daleko idącym uproszczeniu - izolację przestrzenną zespołu dworskiego4

1808 - 1827 r. - własność Jerzego Dobrzańskiego zakończona przymusową dzierżawą sądową po pożarze zakładu wielkopiecowego5

1826 r. - Henryk hr.Łubieński założył po wsch. stronie dworu cukrownię.6

1833 r. - potwierdzone istnienie dworu w miejscu ob. pałacu oraz zespołu zabudowań gospodarczych w miejscu dzisiejszych oficyn; teren wokół założenia od pd i wsch. niezabudowany 7

1835 r. - dobra nabywa Abraham Cohen

1839 r.- majątek z zakładami wielkopiecowymi przechodzi w ręce Łubieńskich

1845 r.- dobra po wyłączeniu cukrowni, gruntów włościańskich i mieszczańskich

nabyli po połowie Dom Handlowy S.A.Freankla i Antoni Fraenkel *

1871 r. - Leandro Marconi zaprojektował dla Antoniego Fraenkla okazały neostylowy pałac i zabudowania pomocnicze 9

1880 r. - majątek z niewykończonym pałacem zakupił bankier Władysław Laski i ofiarował jako wiano córce Marii Wielopolskiej

1885 r. - zespół pałacowy z przygotowanym do zamieszkania pałacem otrzymała w wianie Maria z Laskich Wielopolska jako wiano w związku z Zygmuntem            hr. Wielopolskim

ok. 1890 r. - wykończono pałac , wzniesiono oficyny i zapewne dokonano nowych nasadzeń w parku ; park zajmuje pow. ok.5 ha10

1931 r. - pałac z parkiem i przyległymi zabudowaniami nabyły Zakłady Ostrowieckie; w pałacu urządzono hotel i resursę dla akcjonariuszy Zakładów11

ok. 1940-45 r. - w pałacu mieszkali urzędnicy Zakładów, następnie mieścił się w nim szpital połowy 12

1945 - 59 r. - w pałacu pomieszczono szkoły podstawowe dla Szewnej i Częstocic, następnie świetlicę i przedszkole; budynek opuszczony w 1959 r. został zdewastowany 13 Park w części pn od ob. kanału został całkowicie zniszczony wobec planów założenia ogródków działkowych - ogródki zlokalizowano na terenie d. warzywnika; ostatecznie wzniesiono cztery długie baraki dla pracowników huty w pn-zachodniej części parku - pn budynek zamieniono na kino „Bajka”; wycięto drzewostan, usunięto ogrodzenie, zlikwidowano drogę do pałacu, zasypano żużlem hutniczym staw parkowy; rzeźba Matki Boskiej z rozebranej kapliczki na wyspie została przeniesiona na cmentarz w Szewnej14

1963 r. - Zakłady Ostrowieckie, ówcześnie Huta im M.Nowotki, przekazała zdewastowany pałac z parkiem w dzisiejszych granicach Prezydium MRN w Ostrowcu Św. z przeznaczeniem na Muzeum Regionalne 15

1965      r. - 27 VII gwałtowna powódź zniszczyła zabudowania w pn niskiej części parku

1965 r. - w grudniu otwarto Muzeum Regionalne

1966 - 75r.        - rozebrano zabudowania w pn części parku; podjęto prace porządkowe zmierzające do przywrócenia parkowego charakteru tej części założenia i ponownego związania jej z zachowanym parkiem przy pałacu.             Ogrodzono przypałacową część parku, wykonano drogę dojazdową od nowej bramy po stronie zach., wykorzystując zachowane fragmenty układu drożnego przy pałacu utwardzono ścieżkę po stronie pd; zatarto stary dojazd od oficyn. Na pn osi pałacu założono drogę do ul. Świętokrzyskiej, wykopano niecki stawu i kanały oraz zbudowano mostek przez kanał, dokonano podstawowych nasadzeń w odnawianej części parku 16

ok. 1978 r. - dokonano ostatnich dużych nasadzeń obrzeżnych w pn części założenia; przebudowano na mieszkania spichlerz po wsch. stronie pałacu. Przy ul. Świętokrzyskiej wystawiono istniejący pawilon handlowy

ok. 1985 r. - przebudowano studnię artezyjską przy parku, w związku, z czym założenie wodne uległo osuszeniu

1991 r.   - oficyna pałacowa została opuszczona przez użytkowników

 

Częstocice są starą osadą należącą do parafii w Szewnej. Pomimo stosunkowo nieźle rozpoznanej chronologii organizacji prawnej i dziejów własności miejscowości, do wieku XVIII. istnienia rezydencji ziemiańskiej i związanego z nią zespołu gospodarczego i parku można jedynie domniemywać.

W prześledzonych źródłach drukowanych, pośród których szczególnie praca Moniewskiego skrupulatnie relacjonuje archiwalia tyczące Ostrowca Św. i miejscowości leżących w jego sąsiedztwie, brak wyraźnego potwierdzenia faktu istnienia dworu i to istnienia w miejscu obecnego XIX-wiecznego pałacu. Wykorzystane przekazy kartograficzne od końca XVIII wieku konsekwentnie potwierdzają istnienie ukształtowanej sieci osadniczej Częstocic, lokowanych na prawie magdeburskim w 1418 r.

Wyraźny i czytelny do dzisiaj jest podział na osadę miejską i rozległe siedlisko dworskie wybrane w miejscu wyniesionym, ze wszech miar korzystnym w okolicy zależnej od wylewów kapryśnych rzek Kamiennej i Modły.

Częstocice od średniowiecza były częścią dużego klucza ziemskiego z ośrodkiem w Opatowie, a później w Ostrowcu, tradycyjnie trzymanego przez najbogatsze rody szlacheckie Rzeczpospolitej. Jeszcze w końcu XVIII wieku mająca tu swoją siedzibę rozległą gmina obejmowała ponad dwadzieścia miejscowości, co potwierdzało tradycyjnie ważką administracyjną rolę osady, czego konsekwencją już od dawna mogło być, i przyjmujemy iż było, istnienie ośrodka administracyjnego związanego z siedzibą właścicieli lub ich plenipotentów.

W drugiej połowie stulecia istniał w miejscu obecnego pałacu dwór niewątpliwie otoczony parkiem sięgającym po stronie zach. skraju drogi do Szewnej - czego śladem są najstarsze z zachowanych drzew oraz czytelne zwłaszcza po zach. stronie budynku ślady układu tarasowego.

W tym czasie na pd-wschód od dworu wzniesiono - rozebrany w latach 60.tych XX wieku dom rządcy. Pierwszy dokładniejszy przekaz kartograficzny z ok. 1804 r. pozwala wyrobić sobie bliższy pogląd na ukształtowanie całości zespołu i dyspozycję poszczególnych jego części.

Jest ona bardzo zbliżona do stanu dzisiejszego: działka przydworska zajmuje rozległy teren po pd-wsch. stronie skrzyżowania dróg do Szewnej i Ostrówka.

W jej wyniesionej części środkowej zlokalizowano prostokątny budynek dworu wydłużony ze wschodu na zachód i otoczony drzewostanem, na pd od niego - można domniemywać, że w tę stronę zwrócony był front dworu - znajdował się zespół zabudowań gospodarczych częściowo skupionych wokół prostokątnego dziedzińca - w rejonie późniejszego warzywnika i sadu.

Drugi zespół zabudowań pomocniczych znajdował się na wschód - na miejscu ob. oficyny i zabudowań gospodarczych, oraz na pn-wschód od dworu sięgając drogi do Ostrówka (obecnie ul. Świętokrzyskiej).

Wynikałoby stąd, że teren parku ograniczał się w tym czasie mniej więcej do terenu dzisiaj ogrodzonego - pamiętając przy tym, że nie znamy przeznaczenia budynków po pn stronie dworu. Przypominając uczynione wyżej zastrzeżenie o zalewowym charakterze tej części działki, można wykluczyć tu istnienie ważnych zabudowań mieszkalnych i zapewne także komponowanego drzewostanu.

Zapisany na omawianej mapie układ dróg nieznacznie tylko odbiega od obecnego, przy czym osadę z zespołem dworskim łączy owalnie biegnąca - na pn-wschód od dzisiejszego skrzyżowania - droga wpadająca między zabudowania dworskie mniej więcej w pn- wschodnim narożniku obecnego parku.

Tak zarysowany zwarty układ przestrzenno- funkcjonalny - domniemujemy przy tym, że dwór frontem zwrócony był na pd - dotrwał do czasów gruntownej przebudowy rezydencji i jej otoczenia po 1871 r. Do tego czasu dobra ostrowieckie, których tradycyjną częścią był majątek w Częstocicach wielokrotnie zmieniały właścicieli, aby od pocz. XIX.w. przejść z rąk starych rodów szlacheckich w posiadanie burżuazji. Związane było to przede wszystkim z intensywnie rozwijającym się przemysłem hutniczym skupionym wokół Zakładów Ostrowieckich.

W 1826 r. Henryk Łubieński buduje po wsch. stronie zespołu dworskiego pierwszą w tym rejonie cukrownię wykorzystującą buraki cukrowe. Dalszą tego konsekwencją jest wydzielenie zabudowań folwarcznych od wsch. trwałym ogrodzeniem, ale przede wszystkim usypanie nasypu dla bocznicy kolejowej od pn-wschodu i założenie rozległego zbiornika wody przemysłowej po pn stronie drogi do Ostrówka.

W 1845 r. hutę, a wraz z nią także zespół dworski w Częstocicach kupują na licytacji warszawscy bankierzy Fraenklowie; z tych Antoni Edward zamówił i Leandra Marconiego w Warszawie projekt niewielkiego pałacu, który po 1871 r. zastąpił dawny dwór.

Prace budowlane przy nowej rezydencji trwały do lat 90.tych. W tym czasie wzniesiono na południowy wschód od rezydencji zespół budynków gospodarczych obejmujący spichrz (ob. dom mieszkalny ul. Parkowa 4), oficynę (ob. zrujnowana) i stajnię cugową mieszczącą zapewne także wozownię.

Na południe od parku, sięgającego obecnej granicznej drogi dojazdowej od ul. Szewieńskiej, znajdowały się tereny ogrodów użytkowych i sadów.

Ogólny zarys kompozycji założenia można odtworzyć następująco: zespół obejmował pałac i park mniej więcej w granicach obecnego parku, od południa ogród warzywny i owocowy przechodzący w pola uprawne, od południowego wschodu zabudowania gospodarcze i oficyny oraz d. dom rządcy dostępne dobrze zachowaną drogą od ul. Szewieńskiej do ob. wiaduktu przy cukrowni. Na północ od stajni znajdowały się zabudowania - prawdopodobnie służby folwarcznej.

Taki kształt założenia był wynikiem tradycyjnego funkcjonalnego podziału parceli i, co można potwierdzić z dużą pewnością zwłaszcza na podstawie przekazów kartograficznych, został zachowany w czasie ostatniej fazy budowlanej. Istotniejsze zmiany nastąpiły w obrębie parku. Zapewne jego ostateczny kształt jest zasługą ostatnich prywatnych właścicieli pałacu Marii z Laskich i Zygmunta Wielopolskich.

Podstawą dalszego opisu będzie analiza zachowanego drzewostanu, elementów kompozycyjnych oraz relacja p. Wojciecha Kotasiaka odwołująca się do kształtu parku we wczesnych latach powojennych. Park zajmował teren zbliżony do obecnego, przy czym po stronie północno wschodniej teren jego sięgał głębiej na wschód w rejon dzisiaj zabudowany.

Od południowego wschodu istniała droga łącząca park i oficynę wybiegająca pomiędzy nią i spichlerzem ku podjazdowi pałacu. Od południa granicę parku stanowił szpaler grabowy. Od zachodu i północy park sięgał drogi. Całość otoczona była drewnianym parkanem.

Po obu stronach pałacu - zwróconego podjazdem ku północy - znajdowały się niewielkie trawniki -  dostępny krótkim biegiem schodów w niskiej skarpie (widoczny na zdjęciu archiwalnym).

Wzdłuż ogrodzenia - czytelne zwłaszcza od południa i zachodu grupy wiązów oraz dwie grupy dębów w południowym narożach działki zbliżone charakterem do altan (chłodników).

Po stronie północnej teren wyraźnie opadał aż do obecnego kanału z mostkiem - na zachód od niego znajdowała się studnia, na wschód druga - istniejąca do dzisiaj - studnia artezyjska zasilająca rozległy owalny staw założony pośrodku płaskiej pn części parku bezpośrednio za mostkiem.

Pośrodku stawu znajdowała się wysepka z kapliczką maryjną.

Brama zlokalizowana była w ściętym narożniku północno zachodnim, graniczącym z rozjazdem dróg. Obok bramy znajdował się - zachowany do dzisiaj - kamienny krzyż. Droga dojazdowa do pałacu prowadziła od bramy łukiem ku wschodowi za stawem i ponownie ku zachodowi wpadała w podjazd pałacu wraz z drogą od folwarku. Dokładny układ drzewostanu tej części parku jest obecnie zbyt trudny do odtworzenia.

Założenie parkowe miało więc wyraźne cechy krajobrazowe.

W omówionym kształcie park dotrwał do 1945 r. W międzyczasie właścicielem zespołu pałacowego zostały w 1931 r. Zakłady Ostrowieckie. W pałacu urządzono hotel i sale recepcyjne. Brak wskazówek co do ewentualnych przemian w kompozycji parku.

Po 1945 r. w pałacu urządzono dwie rozdzielone organizacyjnie szkoły powszechne dla Częstocic i dla Szewnej, następnie świetlicę i przedszkole. W północno  zachodniej części parku urządzono plac do gier, boisko.

W 1959 r. pałac został opuszczony przez użytkowników. Park zamierzano wyciąć i zamienić na ogródki pracownicze, co zrealizowano do początku lat 50.tych wycinając całkowicie drzewostan w płaskiej pn części parceli i zasypując nieckę stawu. Nie udało się ocenić stopnia ówczesnej dewastacji drzewostanu w przypałacowej części parku. Ostatecznie oczyszczony z drzew – plac zabudowano czterema długimi poprzecznymi barakami mieszkalnymi, pomiędzy którymi zachowały się nieliczne stare drzewa - reliktem starego drzewostanu jest okazała wierzba w pobliżu dawnej bramy.

Teren ogrodów w południowej części założenia rozparcelowano i w następnych latach częściowo zabudowano.

W lecie 1965 r. gwałtowna powódź zniszczyła baraki, co - wobec wcześniejszego przekazania zdewastowanego pałacu na rzecz Muzeum Regionalnego w Ostrowcu Św. - zaowocowało ich rozbiórką i urządzeniem na większości pierwotnego placu parku publicznego. Jedynie rozparcelowana i luźno zabudowana parcela na północ od stajni wyłączona została z terenu parku.

Od końca lat 60. do 1978r. założono na oczyszczonej z zabudowy działce nowy otwarty dla mieszkańców park i powiązano go z pałacem i zachowanym sektorem przypałacowym długą utwardzoną drogą na osi pałacu.

W tym czasie wykonano następujące prace:

- ogrodzono południową część parku należącą do Muzeum, przy czym od zachodu ogrodzenie przesunięto na wschód od drogi pozostawiając pomnikowe dęby w skarpie przydrożnej poza granicą parku

- przegrodzono dawną drogę z folwarku

- wykonano owalną ścieżkę ograniczającą trawnik po pd stronie pałacu

- trawnik przed podjazdem ujęto koliście biegnącą ścieżką ziemną oraz dwiema ścieżkami wybiegającymi z jej pn części na zachód i wschód - ten element kompozycyjny obecnie niemal całkowicie nieczytelny i zniszczony

- przeprowadzono nowy dojazd do pałacu wytyczając bramę w ogrodzeniu zachodnim na północnym skraju skarpy tarasu. Znajdujące się przy wjeździe dwa kamienne lwy, podobnie jak konserwowane rzeźby ogrodowe pochodzą z zespołu dworskiego w Mikułowicach

- wykopano kanały i niewielką nieckę stawu z wyspą; układ wodny napełniał naturalny wypływ ze studni artezyjskiej

- w pn części parku - po zach. stronie drogi do pałacu wytyczono sieć krzyżujących się ścieżek obsadzonych żywopłotami ligustru i śnieguliczki, drogę obsadzono kępami jałowca i tawuły; w części południowo zachodniej, urządzono trawiaste boisko z owalną drogą wokół

- głownie po zach. stronie drogi i w rejonie poprzecznego kanału dokonano grupowych nasadzeń;

- zachodnią granicę parku odsunięto od ulicy wprowadzając utwardzony chodnik obsadzony rzędami lip

- dokonano także licznych nasadzeń pośród starodrzewu przy i po południowej stronie pałacu oraz przy starym zasychającym klonie przy narożniku północno -zachodnim

Autorem prowadzonych w tym czasie prac, a także dyspozycji pn części parku z drogą wiążącą go z pałacem był pan Wojciech Kotasiak.

Jednocześnie zupełnie niezależnie od prac renowacyjnych wystawiono murowany pawilon handlowy przy ul. Świętokrzyskiej

W latach 60 tych rozebrano dom rządcy, następnie przebudowano spichlerz na cele mieszkalne. W chwili obecnej nieznacznie przebudowana stajnia nieużytkowana w stanie ruiny. Układ tej części założenia w znacznym stopniu zatarty samosiewem przypadkowo wprowadzonymi nasadzeniami drzew iglastych,i tandetnymi zabudowaniami gospodarczymi.

 

Zachowany plan posiadłości z 1943 roku pokazuje geometryczne w formie ogrody użytkowe przy zabudowaniach gospodarczych sąsiadujące ze swobodnie zakomponowanym parkiem rozciągającym się w kierunku północnym i południowym.

Rysunek z widokiem parku zachowany na pocztówce z 1908 roku pozwala nam przypuszczać, że przedstawiony na planie z 1943 roku układ parku nie uległ znacznym zmianom na przestrzeni tych lat i przynajmniej pół wieku reprezentował swoją pierwotną formę.

W tamtych latach nie istniała ścieżka na osi północ południe.

 

 W części parkowej dominuje tu kompozycja oparta o elementy naturalne: rzeźbę terenu, wodę i naturalną roślinność: owalny staw założony pośrodku północnej płaskiej części parku, biegnąca szerokim łukiem droga wjazdowa. Ukształtowanie drogi wyznaczone zostało cechą parków krajobrazowych w których łączono drogi z elementami zaskoczenia widokowego. W wyniku krzywolinijnie prowadzonej drogi dojazdowej możliwa była obserwacja docelowej budowli głównej pod różnym kątem. Wokół stawu w północnej części parku , obwodowo, niemal przy granicy parku poprowadzono ścieżkę pieszą z dwoma mostkami. Elementy te zlokalizowane nieopodal bramy wjazdowej z pewnością tworzyły malownicze zaproszenie dla gości były tez punktami kontemplacji widoków.

Obok swobodnego biegu dróg najczęściej dostosowanego do ukształtowania terenu, typowe było również łączenie drogami najważniejszych miejsc w parku (budynków, punktów widokowych itp.). W ogrodach końca XIX w. i początku XX w. układ dróg wokół głównego budynku był regularny, natomiast w parku – naturalistyczny.

Nawierzchnie charakterystyczne dla tego okresu to drogi ziemne, żwirowe, tłuczniowe, gliniaste, bruk, mieszane. Często stosowano kamienne rynsztoki. Brak obrzeży.

 

Budynek główny zlokalizowany został na wzgórzu skąd rozpościerały się dalekie widoki na otaczający krajobraz. Budynek mieszkalny otoczony był prawdopodobnie ogrodem ozdobnym bez wysokich drzew, które mogłyby budynek zasłaniać. Na trawnikach znajdowało się kilka kwietników oraz kilka niskopiennych gatunków drzew ozdobnych – owocowych(?) być może szczepionych na pniu; w oddali na niżej położonym terenie – duże drzewa i ich grupy.

 

Styl ogrodów krajobrazowych trwający od końca wieku XVII do początków wieku XIX różnił się od poprzednich przede wszystkim  kwestią podejścia do przyrody. Natura stała się wzorem dla sztuki. Roślinność, w swej naturalnej formie i wyglądzie, stała się najważniejszą częścią ogrodów i parków z pełnią swych walorów, niezależną od architektury. Podstawowym i najważniejszym materiałem budującym ogrody krajobrazowe były drzewa, rodzime i sprowadzane. Tworzyły różnorodne elementy przestrzenne – od lasków, promenad, alej, masywów obrzeżających założenie ogrodowe, przez grupy, kępy i klomby, po samotnie stojące solitery. Najczęściej stosowano: lipy, brzozy, dęby, buki zwyczajne i odmianę purpurową, cedry, sosny wejmutki, choiny kanadyjskie, miłorzęby, platany, magnolie, tulipanowce, surmie, topole, świerki, jodły, jesiony, klony, jarzębiny, modrzewie, kasztanowce. Krzewy sadzono przy architekturze, jak też w grupach,

kępach i klombach do uzupełnienia drzew, po kilka tego samego gatunku: bez czarny, lilaki, berberysy, kaliny, dzikie róże, róże pełne w różnych odmianach, kłokoczki, maliny, agrest, tawuły, rododendrony

i azalie, hortensje drzewiaste, peonie drzewiaste, jaśminowce, jałowce sabińskie, bukszpany etc.

 

Kwiaty, trawy i pnącza występowały głównie przy architekturze. Używano ich przede wszystkim do wypełniania wolnego miejsca w grupach i klombach oraz w rabatach zakładanych wokół pałacu czy dworu.

Również kolorystyka odgrywała ważną rolę w ogrodzie przydomowym. Kontrast uwydatniał się w zestawieniu zieleni z jasnym kolorem architektury budynków, rzeźb. Zestawienia szaty roślinnej stosujące umiar podkreślały kontrast bryły w porównaniu z harmonijnymi odcieniami zieleni.

Ponadto używano czerwieni buka (Fagus sylvatica ‘Purpurea’), jaworu (Acer pseudoplatanus f. purpureum), błękitnych odmian świerków (Picea sp.) i jodeł (Abies sp.) oraz kwitnących w kolorze bieli, różu i czerwieni drzew i krzewów. Jaskrawe barwy typu żółty zarezerwowane były dla okrągłych kwietników, akcentowanych pośród wyższych roślin, czasem egzotycznych.

Często stosowano rośliny w kubłach i donicach: pomarańcze, cytryny, bielunie, agawy, fuksje.

Układ wodny.

W ogrodach krajobrazowych starano się wykorzystać naturalne zbiorniki wodne (stawy, rzeki, strumienie, jeziora, źródła), czasem dostosowując je dla potrzeb projektanta przez modelowanie linii brzegowej, budowę kaskady czy usypanie sztucznej wyspy jednak zawsze nowo powstające elementy krajobrazu wzorowano na naturalnych.

Patrząc na zachowany plan parku dostrzegamy łączenie przeciwieństw geometrii i swobody, piękna natury z działalnością człowieka.